Muzeum Polskiej Elektroniki

Zapel Boguchwała · 1938–obecnie

Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej „Zapel" (od 1992 ZPE Zapel S.A.; wcześniej Fabryka Porcelany inż. Stanisława Syski)

Historia

Budowę fabryki zainicjowano w 1938 roku w ramach programu industrializacji Centralnego Okręgu Przemysłowego — Ministerstwo Spraw Wojskowych zabiegało o zakład produkujący porcelanowe izolatory wysokiego napięcia, by uniezależnić Polskę od importu. Inwestycję podjął inżynier Stanisław Syska, wcześniej współudziałowiec fabryki porcelany w Ćmielowie — sprzedał w niej udziały, by sfinansować budowę w Boguchwale. Pierwsze izolatory wypalono w sierpniu 1939. Obok produkcji elektrotechnicznej fabryka wytwarzała też wysokiej jakości porcelanę stołową (słynny serwis „Hanka") i naczynia apteczne.

W okresie okupacji zakład kontynuował produkcję — Niemcy byli zainteresowani przede wszystkim porcelaną elektrotechniczną, niezbędną dla przemysłu i energetyki; fabryka dawała też zatrudnienie chroniące młodzież przed wywózką na roboty do Rzeszy, a od 1942 działała w niej tajna komórka Armii Krajowej. W grudniu 1948 fabrykę znacjonalizowano, a Syska przestał być jej dyrektorem; produkcję stołowizny stopniowo ograniczano na rzecz porcelany elektrotechnicznej, kończąc ją ok. 1949 roku.

W latach 1951–1960 zakład rozbudowano do zdolności produkcyjnej 2300 ton/rok i rozpoczęto eksport na rynki zachodnioeuropejskie, a w latach 1961–1965 uruchomiono nowe wydziały umożliwiające produkcję izolatorów wysokonapięciowych. Zakład funkcjonował w ramach Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego Unitra jako dostawca komponentów ceramicznych/izolacyjnych. W 1992 — po prywatyzacji — przyjął obecną nazwę Zakłady Porcelany Elektrotechnicznej „ZAPEL" S.A. i pozostaje dziś największym w Polsce producentem izolatorów porcelanowych i kompozytowych.

Produkcja i rola

Zapel nie wytwarzał sprzętu elektronicznego czy audio — jego produkcja to porcelanowe izolatory liniowe (wsporcze, wiszące), stacyjne, przepustowe i aparatowe dla energetyki i elektrotechniki. W strukturze Unitry występował jako zakład wchodzący w skład zjednoczenia (potwierdzone w wykazie zakładów Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego UNITRA), pełniąc rolę poddostawcy komponentów izolacyjnych/ceramicznych, nie producenta urządzeń końcowych.

Źródła