Muzeum Polskiej Elektroniki

Zelos Piaseczno (Nowa Iwiczna) · 1957–ok. 1990 (budynki wyburzone ok. 1998)

Zakład Lamp Oscyloskopowych „Zelos" (Zakłady Kineskopowe „Zelos", od lat 70. Unitra-Zelos)

Historia

Zelos powstał w 1957 przez wydzielenie działu lamp oscyloskopowych z Zakładów Wytwórczych Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg (ul. Karolkowa, Warszawa). Zakład zlokalizowano w Nowej Iwicznej koło Piaseczna, przy ul. Puławskiej — praktycznie sąsiadując z Zakładami Elektronowymi Lamina; wybór lokalizacji podyktowany był potrzebą dużej powierzchni na linie technologiczne.

W pierwszych latach wytwarzano 14-calowe kineskopy (35MK1), stosowane m.in. w telewizorach „Belweder" i „Turkus", oraz lampy oscyloskopowe na licencji sowieckiej (np. 8ŁO30, 18ŁM35). W latach 60. do produkcji wszedł kineskop 17-calowy AW43-80, opracowany w Przemysłowym Instytucie Elektroniki jako odpowiednik konstrukcji Philipsa, a następnie kolejne typy — m.in. A50-140W (do telewizora „Ametyst"), A31-310W (do „Veli") i największy z produkowanych, 61-centymetrowy A61-140W. Głównymi odbiorcami kineskopów były Warszawskie Zakłady Telewizyjne (WZT) i gdański Unimor.

W 1974 Edward Gierek podpisał umowę z USA, na mocy której w Piasecznie powstał nowy zakład produkujący kolorowe kineskopy na licencji RCA — z czasu tej inwestycji wyrósł Polkolor. W 1976 część personelu Zelosu (specjalistów od technologii monochromatycznej, bliskiej częściowo technologii kineskopów kolorowych) przeszła do Polkoloru, a produkcję lamp oscyloskopowych przeniesiono do Zakładu Lamp Profesjonalnych (ZLP), podporządkowanego wówczas Polkolorowi. W latach 70. i 80. Zelos należał do Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego Unitra.

Gdy w latach 80. zaczęła się komputeryzacja kraju (mikrokomputer „Junior 800"), Zelos wyprodukował zielony kineskop monitorowy A31-310G, o parametrach zbliżonych do A31-310W; układ monitora oparto na części odbiornika telewizyjnego „Neptun 150" (bez toru p.cz. i głowicy). W latach 90. zakład upadł, a jego budynki wyburzono ok. 1998.

Produkcja i rola

Zelos nie produkował sprzętu audio — był zakładem komponentów próżniowych dla przemysłu telewizyjnego i pomiarowego: dostarczał kineskopy monochromatyczne dla producentów telewizorów (WZT, Unimor) oraz lampy oscyloskopowe i radaroskopowe.

Źródła