2026-043 Wirtuoz 3231

front — drewniana skrzynka z jasną płytą czołową i tkaninową maskownicą, po lewej plastikowa kratka z plakietką „WIRTUOZ”; okno skali z podziałką UKF 66–72 MHz i rzędami DL / SR / KR z NAZWAMI STACJI (Brasov, Moskwa, Berlin, Warszawa I, Kalundborg, Praha, Budapeszt, Vilnius, Roma, Frankfurt, Katowice, Białystok, Helsinki, Beograd, Poznań, Ljubljana, Wrocław, Luksemburg, Wien, Bruxelles, Stockholm, Dresden, Łódź, Kielce, Warszawa II); po bokach skali dwa duże pokrętła, przy lewej krawędzi dwa małe; pod skalą rząd klawiszy MOWA · WYŁ · GR · DL · SR · KR · UKF · PASMO. Widoczne zabrudzenia i przetarcia płyty czołowej [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

ścianka tylna z płyty pilśniowej — perforacja wentylacyjna, logo ZRK z falami, napis „ZAKŁADY RADIOWE im. M. KASPRZAKA w WARSZAWIE” i oznaczenie „WIRTUOZ 3231”, nadruk „VOLT 220 / ~50–60 Hz”, SCHEMAT ROZMIESZCZENIA LAMP wytłoczony obok oznaczenia; po lewej zaciski anteny i masy, pośrodku gniazda gramofonu/magnetofonu i głośnika dodatkowego, u dołu GNIAZDKO ODŁĄCZANEGO PRZEWODU SIECIOWEGO z wpiętą wtyczką. Płyta zakurzona, bez ubytków [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

Historia egzemplarza

Lampowy odbiornik stacjonarny Unitra ZRK „Wirtuoz" 3231 (od 1966 r.) — ostatni odbiornik ZRK z lampą głośnikową EL84, zaprezentowany na Międzynarodowych Targach Poznańskich w 1966 r. jako sprzęt domowy z nieco wyższej półki. Egzemplarz kupiony 15.08.2026 w sklepie ze starociami Antyk-Wariat w Warszawie, mieszczącym się na terenie dawnych Warszawskich Zakładów Telewizyjnych.

Dziennik prac

2026-08-15 — zakup. Kupiony razem z dwoma magnetofonami szpulowymi (ZK-240 i ZK-147) za 350 zł za całość; udział tego egzemplarza w cenie: 77,78 zł (wycena sklepowa 100 zł, rabat rozłożony proporcjonalnie — rozliczenie w notatce zakupu). Sprzedawca opisał jako sprawny wyłącznie duży magnetofon; o radiu nie powiedział nic. Sprzętu nie uruchamiano. Dołączone dwa zdjęcia własne.

⚠️⚠️ Sprzęt lampowy z 1966 — nie włączać „na próbę"

Drugi po Violetcie (2026-041) odbiornik lampowy kupiony w tym miesiącu i obowiązują przy nim te same zasady, ale z inną listą zagrożeń, bo to inna konstrukcja.

Komplet lamp wg karty modelu: ECC85, ECH81, EBF89, ECC83, EL84 (głośnikowa) i EM84 (wskaźnik dostrojenia, „magiczne oko"), do tego prostownik selenowy i dwie diody germanowe DOG53 w demodulatorze FM.

Trzy rzeczy do zapamiętania przed pierwszym podaniem napięcia:

1. Powolne podniesienie napięcia (wariak albo żarówka szeregowo), żeby elektrolity zdążyły się uformować. Odbiornik stał latami — to nie jest ostrożność na wyrost.
2. ⚠️ Prostownik selenowy (SPS) — element, który starzeje się najgorzej z całego zasilacza. Uszkodzony potrafi zwiększyć rezystancję (spadek napięć, słabe granie) albo przebić i **wydzielić charakterystyczny, bardzo nieprzyjemny zapach** — po którym rozpoznaje się awarię natychmiast. Standardowa naprawa to zastąpienie diodą krzemową z rezystorem szeregowym, który odtwarza spadek napięcia selenu; bez rezystora napięcia anodowe wyjdą za wysokie i obciążą resztę układu.
3. Przeciekające kondensatory sprzęgające do siatki EL84 — ta sama pułapka co w Violetcie: rozjechany punkt pracy, przegrzana lampa i ryzyko dla transformatora wyjściowego, czyli części najtrudniejszej do zdobycia.

✅ Ta konstrukcja ma fabryczne zabezpieczenie, którego Violetta nie ma

Karta modelu odnotowuje, że — podobnie jak w Goplanie-Lux — zdjęcie tylnej ścianki odłącza przewód sieciowy. Na zdjęciu tyłu widać, jak to zrobiono: kabel jest odłączany i wpięty w gniazdko na samej ściance, więc zdjęcie płyty rozłącza zasilanie mechanicznie.

To duża różnica wobec Violetty, gdzie chassis siedzi na autotransformatorze bez separacji. Tutaj nie da się przypadkiem otworzyć włączonego odbiornika — ale ⚠️ nie zwalnia to z zasady odwrotnej: jeśli ktoś w trakcie serwisu zasili chassis z pominięciem tego gniazdka, zabezpieczenie przestaje działać. Do prac przy otwartej obudowie: transformator separacyjny, tak jak zawsze przy sprzęcie z tej epoki.

Skala: UKF 66–72 MHz i mapa radiowa Europy

Rząd UKF biegnie 66–72 MHz, czyli fabryczny OIRT — jak w większości kolekcji. Poniżej trzy rzędy AM (DL / SR / KR) z nazwami stacji: Brasov, Moskwa, Berlin, Warszawa I, Kalundborg, Praha, Budapeszt, Vilnius, Roma, Frankfurt, Katowice, Białystok, Helsinki, Beograd, Poznań, Ljubljana, Wrocław, Luksemburg, Wien, Bruxelles, Stockholm, Dresden, Łódź, Kielce, Warszawa II.

To ta sama wartość ekspozycyjna co w Śnieżniku (2026-036): podziałka jest mapą radiową Europy sprzed pół wieku i broni się nawet wtedy, gdy odbiornik milczy.

Klawisz PASMO przy zakresie UKF włącza automatyczną regulację częstotliwości (wg karty modelu) — warto o tym pamiętać przy strojeniu, bo ARC potrafi „przyciągać" do silnej stacji i mylić przy ocenie czułości.

Ustalenia ze zdjęć własnych

• Front kompletny — plakietka WIRTUOZ, cztery pokrętła (dwa duże: siła głosu i strojenie; dwa małe: barwa tonów niskich i wysokich), pełny rząd klawiszy, szyba skali bez pęknięć.
• Ścianka tylna z kompletem oznaczeń, w tym **wytłoczonym schematem rozmieszczenia lamp** — bardzo przydatne przy serwisie, bo pozwala rozpoznać, która lampa gdzie siedzi, bez dokumentacji.
• Zabrudzenia i przetarcia płyty czołowej — jasne tworzywo z tej epoki chłonie brud, ale zwykle dobrze znosi mycie.
• ❓ Kolor klawiszy nie jest jednolity — na zdjęciu jeden z klawiszy po prawej wygląda na ciemniejszy od pozostałych. Może to być brud, może wymieniona nasadka. Do sprawdzenia w ręku; jeśli okaże się brakiem albo zamiennikiem, dopisać do poszukiwane.

Stan

Ocena techniczna nie jest wpisana — sprzętu nie uruchamiano, a sprzedawca nie powiedział o nim nic. Milczenie nie jest zapewnieniem, więc pole zostaje puste do własnego, ostrożnego testu.

Kosmetyczna: 3 ze zdjęć — kompletny z zewnątrz, obudowa bez ubytków, szyba skali cała. Na minus zabrudzenia i przetarcia jasnej płyty czołowej. Zdjęcia robione w garażu, przy sztucznym świetle i pod kątem, więc drobnych rys nie da się z nich ocenić — do potwierdzenia przy świetle dziennym.

Uwagi

Cena. Udział 77,78 zł przy widełkach modelu 50–250 zł i medianie ~120 zł. Przy odbiorniku lampowym trzeba jednak liczyć realny koszt wejścia razem z recapem — przy roczniku 1966 to nie opcja, tylko warunek bezpiecznego używania.

Drugi lampowy zakup w sierpniu, po Violetcie (2026-041), i dobra para do porównania: Violetta z 1962 ma autotransformator bez separacji, Wirtuoz z 1966 — odłączany przewód przy zdjęciu ścianki. Dwie różne filozofie bezpieczeństwa w odstępie czterech lat, w tym samym przemyśle.

Proweniencja warta odnotowania: sklep mieści się w dawnej fabryce Unitry. Sprzęt ZRK kupiony w budynku, w którym Unitra produkowała, to ładna klamra — warto ustalić, którego dokładnie zakładu dotyczy budynek (patrz notatka zakupu).

Wstępna kolejność prac:

1. ⚠️ Przegląd kabla sieciowego i gniazdka na ściance tylnej — kabel jest odłączany, więc oba końce da się obejrzeć bez rozkręcania.
2. Odkurzenie wnętrza i sprawdzenie, czy komplet lamp jest na miejscu (schemat rozmieszczenia jest wytłoczony na ściance tylnej).
3. Powolne podniesienie napięcia — wariak albo dim-bulb.
4. Recap i ocena prostownika selenowego (patrz wyżej).
5. Test odbioru na DL/SR/KR i UKF; przy UKF pamiętać o klawiszu PASMO (ARC).
6. Czyszczenie styków klawiatury i potencjometrów.

Do uzupełnienia: numer seryjny (szukać na chassis i wewnątrz obudowy), rok produkcji z datowników elementów, ocena techniczna po ostrożnym uruchomieniu, czy komplet lamp jest oryginalny i pełny (w tym EM84 — magiczne oko zużywa się najszybciej), rozstrzygnięcie sprawy ciemniejszego klawisza, potwierdzenie kosmetyki przy świetle dziennym.

Gdy egzemplarz wejdzie w renowację, założyć zakupy/2026-043-wirtuoz-remont.md (dziennik prac, użyte części, koszty) — wymagane dla każdego projektu renowacyjnego.

Wycena rynkowa

Wstępna, bez testu — sprzedawca opisał jako sprawny wyłącznie duży magnetofon, o radiu nie powiedział nic. Widełki szerokie, bo przy odbiorniku lampowym z 1966 r. różnica między „gra po recapie\" a „do gruntownej odbudowy\" jest duża. Udział w cenie 77,78 zł (podział koszyka 350 zł — patrz notatka zakupu). Zrewidować po ostrożnym uruchomieniu.

Szacunek regułowy (kategoria × marka, 2026-08) — orientacyjny, do potwierdzenia rynkowego; nie oparty na indywidualnym badaniu ofert.